ZƏFƏRAN » Ən maraqlı oxucu portalı
Rss
Ana səhifə

Sorğu

Yeni saytımızı bəyəndiniz?
ƏLA! love
Super! lol
Orta belay
Normal
Belədə crying
Pis recourse

Online
Indi saytda olanlar:
Istifadeciler: 2
AoTULwprrG YwXHNkhweR

Axtaris robotlari: 2
GooglebotYandex

Qonaqlar: 22
Indi saytda: 26

Saytda sonuncu olanlar:
Son 20 Istifadeci:
IcRNMnvizN IsTFGqcfdY
BoIWEvdwbJ BtqsxRqz
BwEOLhjktQ DeMTXglvpK
GeOCQezaxH GvYYEudwtU
hfamtsgo93 KjSXTsiuhZ
MnJYVzpwrX ningorda
OiMXKkmbwO OkXZYwdfeT
PoLMFscimX SlRHCjnqsS
UrAAGpjzvA voahraao66
wwtwteso90 ZkIKXxhysM

Reklam


Təqvim
«    Noyabr 2014    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
Ən yaxşı şərhçilər
sdgfggume
       Yoxdur
Şərhlər: 1
 
maflqn
       Yoxdur
Şərhlər: 1
 
gdwljsdfdz
       Yoxdur
Şərhlər: 1
 
Josephhuh
       Yoxdur
Şərhlər: 1
 


ZƏFƏRAN

  • Müəllif: Lala
  • |
  • Şərh sayı: 3
  • |
  • Baxış sayı: 4378

Zeferan (lat. Crocus) - susenkimiler fesilesine aid bitki cinsi.ZƏFƏRAN


Zeferan – bu bitkinin 1 qrami 100 000 qram (100 litr) suyu sari renge boyayir. Bitkiler aleminin "ortulutoxumlular" shobesinin "ikilepeliler" sinfinin "quzqonmazçiçekliler" sirasinin "susenkimiler" fesilesine aid olan bitkidir. Soyuq ve shaxtali havalara tab getire bilen zeferanin koku -18°den +40°-dek temperaturda inkishaf edir. Amma çiçekleme dovrunde, eksine olaraq quru ve guneshli hava elverishlidir, çunki zeferanin çiçekleri donmasha qarshi çox hessasdir. Zeferanin becerilmesi 3 min il onceye gedib çixir. Bu bitki esasen iranda, ispaniyanin cenubunda ve Pakistanin Keshmir eyaletinde, hemçinin Azerbaycan, ABS, Merakesh, Hindistanda, Meksikada, Turkiyede, Fransada, Misirde, Efqanistanda ve Çinde becerilir. Zeferan bitkisi yuksek miqdarda maye teleb edir ki, bu sebebden de o yalniz Keshmirde illik 1000-1500 mm yashinti dushmesi sebebile suvarilmadan yetishdirilir. Hetta illik 500 mm yashinti dushen Yunanistanda ve 400 mm yashinti dushen ispaniyada bele zeferani yalniz suvarma yolu ile yetishdirmek mumkundur.


Azerbaycan dilinden bashqa ereb dilinde de bu bitkiye "zeferan" deyilir. ispanca "azafran", ingilisce "saffron", fransizca "safrane", italyanca "zaferano" ve hind dilinde "zuffron" adlanir.

Zeferandan esasen boyaçiliqda, eczaçiliqda ve yeyinti senayesinde istifade olunur. Keçmishde boyaçiliqda xalça ve s. boyamaq uçun genish istifade olunub. Buna sebeb hem boyama gucunun heddinden artiq çox olmasi (oz miqdarinin 100 min misli qeder), hem de xoshagelen parlaq sari reng vermesi idi. Amma zeferanin qiymetinin baha oldushuna gore indi boyaq maddesi kimi çox az istifade olunur.

Zeferanin esas istehsalçisi irandir. Bele ki, bu olkenin payina umumi zeferan istehsalinin 65%-den çoxu dushur. iran her il 40-dan çox olkeye umumilikde 200 tona yaxin zeferan ixrac edir. Bu olkeler esasen ispaniya, BEE, Almaniya, italiya, Fansa, Behreyn ve isveçredir.

Dunyada zeferanin 70 cinsine aid 1800 novu melumdur.

Adi zeferan – Crocus Sativus. Hundurluyu 10 – 30 sm olan çoxillik, koku soshanaqli, gozel gorunushlu ot bitkisidir. Kok
soshanashi iridir. Çiçek oxu tekdir. Yarpaqlari perdeli qindan deste ile çixib qalin, uzun,ensiz uclara doshru itileshmish olur. Çiçeyi benovsheyi rengdedir. Çiçeyin yeralti ve yerustu inkishaf dovrleri vardir. Yeralti hissede çiçek yatashi, çiçek borucushunun bir hissesi ve toxumluq yerleshir. Yerustu hisse çiçek ve borucushun çiçek yatashina ve çiçek tacina oxshayan ikinci yarisindan ibaretdir. Çiçek yer uzune çixmazdan evvel erkekcikler tozcuq vermeye bashlayir, sonra leçekler, çiçek borucushu inkishaf edir ve çiçek borucushu yerin altinda tumurcushu uze çixarir. Bir az sonra tumurcuq açilir. Hava tutqun olan gunlerde tumurcuqlar bir ve ya iki gun açilmamish qala bilir. Çiçeyin içerisindeki ashizciqlar tund qirmizi rengli olur. Zeferan bitkisi mehz çiçeyin ashizcishi olan ince, al – qirmizi telcikler xatirine yetishdirilir.


Zeferanin soshanaqlari may ayindan sentyabrin axirlarinadek sakitlik hali keçirir. Bitkinin çiçekleme vaxti çatdiqda ( oktyabrin II yarisindan noyabrin axirinadek ) soshanaqlar çiçek açir. Bele hallarda soshanaqlarin çiçek açmasina baxmayaraq, lazimi rutubet olmasa, kok telleri ve yarpaqlar emele gelmir. 1000 eded dishicik telinin çekisi 30 – 32 qramdir. Meyvesi uçyuvali qutucuq olub, içerisinde xirda dairevi toxumlar yerleshir. Adi zeferan toxum emele getirmir. O, kok soshanaqlari ile çoxaldilir. Veteni Kiçik ve on Asiya ve Hindistan hesab edilir. Oradan da Orta Araliq denizi olkelerine yayilmishdir.

Respublikamizda zeferan Bilgehde, Suvelanda teserrufatlarda becerilir. Zeferan Absheron sheraitinde noyabr ayinda çiçek açir ve çiçeyinin omru 3 – 5 gun olur. umumi çiçeklemesi 2 hefteye qeder davam edir. Ayriliqda her bir bitkinin çiçeklemesi 2 – 3 gune basha çatir.

Azerbaycanin derman bitkileri

Zeferan lap qedimden derman maddesi olaraq istifade edilir. Bu bitki ishtahasizlik, bronxit, hezm sistemi pozshunluqlari ve yuxusuzluq kimi xesteliklere qarshi mualicede istifade olunur. Zeferandan, hemçinin xerçeng xesteliyinin mueyyen edilmesinde de istifade olunur. ABS, Yaponiya, Rusiya, ispaniya, Fransa, Rumuniya ve ingilterede siçanlar uzerinde aparilan tecrubelerde de zeferandan istifade olunur.

OXUCU.AZ

  • Tarix: 1-07-2012, 19:35
  • Bölmə: Flora

Əməyə hörmət olaraq verilən xəbərlərə fikirlərinizi bildirməyi unutmayın!


Şərh yazmaq

Adınız:* E-Mail:*
Təhlükəsizlik şifrəsi: *