AZERBAYCAN RESPUBLiKASI PREZiDENTiNiN STATUSU » Ən maraqlı oxucu portalı
Rss
Ana səhifə

Sorğu

Yeni saytımızı bəyəndiniz?
ƏLA! love
Super! lol
Orta belay
Normal
Belədə crying
Pis recourse

Online
Indi saytda olanlar:
Istifadeciler: 4
oavpovzsd pnzhztkua
qlieqxhpb spkvkonre

Axtaris robotlari: 0
Yoxdur

Qonaqlar: 94
Indi saytda: 98

Saytda sonuncu olanlar:
Son 20 Istifadeci:
Adrianoolaf bkcycutdv
cbdezjvvk clzjbmdtd
cwsgdbqfi ebwbbzpuf
EdwardWhog epxyhijvj
fqokmrhxf gaiqojdxo
iulfvlpyi jplpsovfu
korslha lfyrjotse
michaeloqy Mokscouse
njptnlvzv nzvjrcfff
yybexuumg Zzttheeo6y

Reklam


Təqvim
«    Aprel 2014    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
 
Ən yaxşı şərhçilər
Thomasfunc
       Yoxdur
Şərhlər: 464
 
EladogHal
       Yoxdur
Şərhlər: 265
 
agronnom
       Yoxdur
Şərhlər: 212
 
Mokscouse
       Yoxdur
Şərhlər: 86
 
carpinteyrozfh
       Yoxdur
Şərhlər: 57
 
carpinteyrowzb
       Yoxdur
Şərhlər: 38
 
AustinPl
       213122671
Şərhlər: 31
 
dypeAddires
       Yoxdur
Şərhlər: 27
 
ThomasKt
       Yoxdur
Şərhlər: 22
 
korslha
       Yoxdur
Şərhlər: 20
 

  • Müəllif: admin
  • |
  • Şərh sayı: 1
  • |
  • Baxış sayı: 2613

Azerbaycan Respublikasi Prezidentinin statusu 

 

 

 

Huquq ve qanunvericilik       

AZERBAYCAN RESPUBLiKASI PREZiDENTiNiN STATUSU

 

 

Muasir sivilizasiya, heyatin diger sahelerinde oldushu kimi dovlet quruculushu sahesinde de elde edilen yeni-yeni nailiyyetlerle xarakterize edilir.
idareetme formasi kimi prezidentli respublika ilk defe 1787-ci il-de ABS-in Konstitusiyasinda tesbit edilmishdir. Lakin dovletin funksiyalarinin hakimiyyet orqanlari arasinda bolushdurulmesi bir anlisha bash vermemishdir. ABS-da tesis olunmush prezidentlik institutu ozunun nezeri esasini hakimiyyetin bolgusu nezeriyyesinden goturmushdur. Hakimiyyetin bolgusu nezeriyyesi de ilk defe XVIII esrde Monteskyo terefinden ireli surulmushdur. Monteskyo hakimiyyetin bolgusu nezeriyyesini ireli surerken o noqteyi-nezerden çixish edirdi ki, «harada hakimiyyet ciddi shekilde bolushdurulmeyibse, orada azadliq ola bilmez».
Muxtelif dovletlerde prezidentlik institutu ayri-ayri dovrlerde idareetme formasindan asili olaraq tetbiq olunmushdur. Bu menada bizim respublikamizda prezidentlik institutunun bir sira seciyyevi xususiyyetleri vardir. Melum oldushu kimi, dovletçiliyimizin inkishafi tarixi çox murekkebdir. 1917-ci ilde bash veren sosialist inqilabi respublikamizin ictimai-siyasi heyatina esasli tesir gosterdi ki, bu da respublikamizin SSRi-nin terkibine daxil olmasi ile basha çatdi. Sonraki SSRi Konstitusiyalarinda ise Sovet dovletçiliyi dovrunde obyektiv olaraq prezidentlik institutuna yer ayrilmirdi. ister 1924-cu il SSRi Konstitusiyasi, isterse de sonraki konstitusiyalar oktyabr inqilabinin «butun hakimiyyet sovetlere» shuarindan çixish ederek kollektiv dovlet rehberliyi prinsipine ustunluk verirdi. Hemçinin sovet Konstitusiya nezeriyyesi ve praktikasi son dovrlere qeder prezidentlik institutunun tetbiqini zeruri eden hakimiyyetin bolgusu prinsipini, tamamile, redd edirdi. O dovrde qebul edilen eyni qayda analoji olaraq respublikamiz uçun de xarakterik idi. SSRi-nin ictimai-siyasi ve dovlet-huquqi institutlarinin tekmilleshdirilmesi, islahati ile bashli problemler 1985-ci ilden etibaren ciddi shekilde muzakire olunmasha bashladi. Bu problemlerden en bashlicalari hakimiyyetin bolgusu, dovlet orqanlari sisteminin formalashdirilmasinin elverishli variantlarinin mueyyen edilmesi, hemçinin, huquqi dovlet ideyasinin formalashdirilmasinin heyata keçirilmesi ve s. idi.
Prezidentlik institutu dovletçiliyimizin inkishafi tarixinde qisa muddeti ehate edir. Respublikamizda prezidentlik institutu 1990-ci ilin may ayinda tesis edilmishdir, sonradan, yeni 1991-ci il iyunun 26-da Azerbaycan Respublikasi Ali Soveti terefinden «Azerbaycan Respublikasi Prezident seçkileri haqqinda» qanun qebul edilmishdir. Lakin respublikamizda prezidentlik institutunun tetbiqinden sonra bu institutun nezeri ve tarixi, hemçinin, ali hakimiyyet orqanlarina ehemiyyetli tesirinin mahiyyetini açan xususi tedqiqat aparilmamishdir. Bununla bele, respublikamizda prezidentlik institutu muasir konstitusion tecrubeni, milli eneneleri, butun dunyada, habele Musteqil Dovletler Birliyi uzvleri olkelerinde siyasi realliqlari nezere almaqla daha elverishli modeli seçmekle tetbiq edilir. Melumdur ki, olkede bash veren islahatlarin muveffeqiyyeti birbasha siyasi rejimden asilidir. Bununla elaqedar olaraq muasir dovr uçun muhum ehemiyyet prezident institutuna verilir.
Respublikamiz keçmish SSRi respublikalari içerisinde prezident institutunu ilkin olaraq tesis etmishdir. Elbette, prezident institutunun semereliliyinin artirilmasinda prezidentin shexsi keyfiyyetleri de muhum ehemiyyet kesb edir.
1991-ci il oktyabrin 18-de qebul edilmish «Azerbaycan Respublikasinin Dovlet Musteqilliyi haqqinda» Konstitusiya Aktinda dovlet hakimiyyetinin hakimiyyetin bolgusu prinsipine esaslanmasi tesbit edilmishdir. 13-cu maddenin III hissesinde deyilirdi: «Ali icra hakimiyyeti Azerbaycan dovletinin bashçisi olan Azerbaycan Respublikasi prezidentine mexsusdur».
Buradan gorunduyu kimi, ali icra hakimiyyetinin dovlet bashçisi — prezidente mexsuslushu artiq hakimiyyet orqanlari arasinda selahiyyetlerin deqiq bolushdurulmesini zeruri edirdi. Bu da oz novbesinde yeni Konstitusiyanin qebulu ile heyata keçirilmeli idi.
Melumdur ki, 12 noyabr 1995-ci ilde musteqil Azerbaycan Respublikasinin ilk Konstitusiyasi referendum (umumxalq sesvermesi) yolu ile qebul edildi. Konstitusiyanin 8-ci maddesi «Azerbaycan dovletinin bashçisi» adi altinda verilmishdir. Burada deyilir: «Azerbaycan dovletinin bashçisi Azerbaycan Respublikasinin Prezidentidir». Hemçinin Konstitusiyanin 7-ci maddesinin 3-cu hissesinde ve 99-cu maddesinde qeyd olunur ki, «Azerbaycan Respublikasinda icra hakimiyyeti Azerbaycan Respublikasinin prezidentine mensubdur».
Konstitusiyanin bu muddealarindan gorunduyu kimi, Azerbaycan Respublikasinin Prezidenti hem dovlet bashçisidir ve hem de icra hakimiyyeti prezidente mensubdur. Yuxarida qeyd etdiyimiz kimi, respublikamizda prezident institutu dunya dovletlerinin elde etdikleri son nailiyyetlerden ve milli enenelerden çixish ederek tetbiq edilir. Melum oldushu kimi, prezidentli respublikanin iki modeli, Amerika ve Fransa modelleri vardir. Konkret olaraq seçkilerin keçirilmesi ile bashli bu iki model arasinda ayrilishi mueyyenleshdirsek, goreceyik ki, respublikamizda tetbiq olunan Prezident institutu her iki modelin musbet amillerini ozunde birleshdirir. Meselen, ABS-da prezident dolayi yolla, yeni her shtat terefinden seçilerek teshkil edilen seçiciler kollegiyasi terefinden seçilir. Respublikamizda ise Fransada oldushu kimi Azerbaycan Respublikasinin prezidenti umumi, beraber ve birbasha seçki huququ esasinda seçilir. Lakin Fransadan ferqli olaraq respublikamizda ABS-da oldushu kimi prezident hem dovletin bashçisidir, hem de icra hakimiyyeti prezidente mensubdur.
Azerbaycan Respublikasi Konstitusiyasinin 8-ci maddesinde gosterildiyi kimi, Azerbaycan dovletinin bashçisi Azerbaycan Respublikasinin Prezidentidir. Prezident olkenin daxilinde ve xarici munasibetlerde dovleti temsil edir; Azerbaycan xalqinin vahidliyini tecessum etdirir; Azerbaycan dovletçiliyinin varisliyini temin edir. O, dovlet musteqilliyinin, erazi butovluyunun, Azerbaycan Respublikasinin terefdar çixdishi beynelxalq muqavilelere riayet olunmasinin ve mehkeme hakimiyyetinin musteqilliyinin teminatçisidir. Qeyd olunan bu funksiyalar dovlet bashçisi uçun tarixen xarakterik olan butun elametleri ehate edir.
Bununla yanashi, Konstitusiyanin 7 ve 99-cu maddelerine gore Prezident, hemçinin, icra hakimiyyetini heyata keçirir. Demeli, Azerbaycan Respublikasinda Prezident hem dovlet bashçisidir, hem de icra hakimiyyeti ona mensubdur. Prezidentin huquqi statusunun esaslarini ilk novbede onun selahiyyetlerinin mecmusu teshkil edir.
Prezidentin selahiyyetlerini sherti olaraq dord qrupa bolmek olar.
I. Milli Meclisin fealiyyeti ile bashli selahiyyetler. Bura daxildir:
1) Prezident Milli Meclise seçkileri teyin edir;
2) qanunvericilik teshebbusu huququnu heyata keçirir;
3) qanunlari imzalayir ve derc etdirir, veto huququndan istifade edir. Bu promulqasiya adlanir. Bezi dovletlerde (Meselen, Peruda) qanunu prezidentle birge parlamentin sedri de imzalayir. Bizde de 90-ci illerin evvellerinde bele bir mesele ortaya qoyuldu, amma sonra aradan qalxdi. Çunki 1995-ci il Konstitusiyasi bunu tesdiq etmedi;
4) Konstitusiya Mehkemesi, Ali Mehkeme ve Apellyasiya mehkemeleri hakimlerinin namizedliyini Milli Meclise teqdim edir;
5) Bash prokurorun namizedliyini Milli Meclise teqdim edir;
6) Milli Meclisin razilishi ile Bash Naziri vezifeye teyin edir;
7) Azerbaycan Respublikasi Milli Bankinin idare Heyeti uzvlerinin vezifeye teyin ve vezifeden azad edilmesi barede Milli Meclise teqdimat verir;
8) Azerbaycan Respublikasinin herbi doktrinasini Azerbaycan Respublikasi Milli Meclisinin tesdiqine verir.

II. Hokumetin fealiyyeti ile elaqedar olan selahiyyetler. Bura daxildir:
1) Prezident Bash Naziri teyin edir;
2) Nazirler Kabinetinin iclaslarina sedrlik edir;

3) hokumet uzvlerini vezifeye teyin ve azad edir;
4) Nazirler Kabinetinin ish qaydasini tesdiq edir;
5) Nazirler Kabinetinin teqdim etdiyi dovlet budcesini tesdiq uçun Milli Meclise teqdim edir;
6) Nazirler Kabinetinin istefasi haqqinda qerar qebul edir.

III. Xarici siyaset, milli tehlukesizlik ve mudafie sahesinde olan selahiyyetler. Bura daxildir:
1) olkenin daxili ve xaricinde olkeni temsil edir;
2) Azerbaycan Respublikasinin xarici olkelerde ve beynelxalq teshkilatlarda diplomatik numayendelerini teyin edir; Azerbaycan Respublikasinin xarici olkelerde diplomatik numayendeliklerinin açilmasi haqqinda Milli Meclise teqdimat verir;
3) Xarici olkelerin diplomatik numayendeliklerinin etimadname ve ovdetnamelerini qebul edir;
4) dovletlerarasi ve hokumetlerarasi beynelxalq muqavileleri bashlayir;
5) dovletlerarasi beynelxalq muqavilelerin ratifikasiyasi ve denansasiyasi uçun Milli Meclise teqdim edir;
6) silahli quvvelerin ali bash komandanidir; silahli quvvelerin ali komanda heyetini (Mudafie Naziri, onun muavinleri ve bash qerargah reisini) vezifeye teyin ve azad edir;
7) Milli Meclisin razilishi ile fovqelade ve herbi veziyyet elan edir;
8) Milli Meclisin razilishi ile muharibe elan edir ve sulh bashlayir;
9) olkenin herbi doktrinasini tesdiq edir;
10) Tehlukesizlik Surasini yaradir.

IV. Muvafiq hakimiyyet strukturlarinin fealiyyetinin elaqelendirilmesi ve sair meselelerle bashli selahiyyetler. Bura aiddir:
1) Prezident icra hakimiyyeti orqanlarinin Konstitusiyaya, qanunlara ve onun fermanlarina zidd olan qerarlarini leshv edir;
2) Prezident icra hakimiyyeti orqanlari arasinda bash veren munaqishelerin nizama salinmasi uçun razilashdirici proseduradan istifade edir;
3) insan ve vetendashlarin huquq ve azadliqlarini ve dovletin suverenliyini, erazi butovluyunun qorunmasi ile elaqedar tedbirler gorur;
4) referendum teyin edir;
5) icra bashçilarini vezifeye teyin ve azad edir;
6) vetendashliq meselelerini hell edir;
7) fexri fermanlarla teltif edir, fexri adlar verir.


  • müəllif: aysun
  • Qrupu: Qonaq Statusu:
  • 1
allah sizden razi olsun smile


Şərh yazmaq

Adınız:* E-Mail:*
Təhlükəsizlik şifrəsi: *